Fundacja rodzinna w 2026 r. — świadczenia, ukryte zyski, dozwolona działalność i podatki

Sukcesja, podatki i majątek rodzinny
Fundacja rodzinna w 2026 r. — świadczenia, ukryte zyski, dozwolona działalność i podatki
Dla: fundatorów, beneficjentów i zarządówCzas czytania: ok. 18 minutStan prawny: 19 sierpnia 2026 r.

Odpowiedź w skrócie

Fundacja rodzinna co do zasady korzysta ze zwolnienia podmiotowego z CIT w zakresie działalności mieszczącej się w zamkniętym katalogu ustawowym. Nie oznacza to jednak pełnej neutralności podatkowej. Fundacja płaci zasadniczo 15% CIT od świadczeń dla beneficjentów, mienia wydawanego przy rozwiązaniu oraz ukrytych zysków. Dochód z działalności wykraczającej poza ustawowy katalog może podlegać 25% CIT.

Po stronie beneficjenta PIT może wynosić 0%, 10% albo 15% — zależnie od relacji z fundatorem i aktualnej proporcji mienia przypisanej temu fundatorowi. Osobno należy badać VAT, podatek od przychodów z budynków i transakcje z podmiotami powiązanymi. Dlatego przed wypłatą, pożyczką, najmem lub sprzedażą aktywa trzeba ocenić jednocześnie rodzaj czynności, jej strony, wartość rynkową, dokumentację i kierunek przepływu środków.

Fundacja rodzinna wymaga spójnego zaplanowania statutu, świadczeń, działalności, podatków i sukcesji.

Jak działa opodatkowanie fundacji rodzinnej?

Model podatkowy fundacji rodzinnej jest często przedstawiany jako odroczenie opodatkowania do chwili wypłaty świadczeń. Jest to użyteczny skrót, ale nie opisuje wszystkich wyjątków. Fundacja rodzinna i fundacja rodzinna w organizacji są objęte zwolnieniem z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT, przy czym ustawa wyłącza to zwolnienie dla określonych zdarzeń i rodzajów działalności.

Nawet bez wypłat fundacja może zapłacić podatek od przychodów z budynków, klasyczny CIT od przychodu wyłączonego ze zwolnienia lub 25% CIT od dochodu z działalności poza katalogiem. Z kolei późniejsza dystrybucja środków może ponownie uruchomić 15% CIT na podstawie art. 24q. Każde zdarzenie należy więc kwalifikować osobno.

Dozwolona działalność gospodarcza — zamknięty katalog

Art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej nie daje fundacji ogólnej swobody prowadzenia każdego biznesu. Katalog dozwolonej działalności jest zamknięty, a jego granice trzeba interpretować na podstawie rzeczywistego modelu operacji.

Ograniczenie dotyczące nabycia wyłącznie w celu dalszej sprzedaży nie obejmuje w taki sam sposób praw udziałowych oraz określonych papierów i instrumentów wskazanych w art. 5 ust. 3. Nie oznacza to jednak, że każda czynność nazwana „inwestycją” jest objęta zwolnieniem. Liczy się przedmiot, sekwencja zdarzeń i rzeczywisty cel gospodarczy.

15% CIT od świadczeń, rozwiązania i ukrytych zysków

Art. 24q ustawy o CIT nakłada na fundację 15% podatek od świadczenia przekazanego lub postawionego bezpośrednio albo pośrednio do dyspozycji beneficjenta, od mienia wydawanego w związku z rozwiązaniem fundacji oraz od ukrytych zysków. Podstawą jest przychód lub wartość danego zdarzenia, bez ogólnego pomniejszenia o koszty jego uzyskania. Podatek jest co do zasady płatny do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu przekazania świadczenia albo powstania ukrytego zysku.

Świadczenie nie ogranicza się do przelewu pieniędzy. Ustawa o fundacji rodzinnej obejmuje także przeniesienie rzeczy lub praw oraz oddanie beneficjentowi mienia do korzystania. Świadczenie nieodpłatne albo częściowo odpłatne trzeba wycenić zgodnie z zasadami wartości rynkowej. W praktyce potrzebne są dokumenty pokazujące podstawę świadczenia, beneficjenta, uchwałę właściwego organu i sposób ustalenia wartości.

Ukryte zyski — najważniejsze kategorie ryzyka

Ukryte zyski mają przeciwdziałać wypłacaniu wartości fundatorowi, beneficjentowi lub podmiotowi powiązanemu poza formalnym mechanizmem świadczeń. Katalog jest szczegółowy i nie sprowadza się wyłącznie do ceny odbiegającej od rynkowej.

Rynkowa cena nie zawsze wystarczy

W przypadku enumeratywnie wskazanych usług niematerialnych sam dowód, że wynagrodzenie odpowiada rynkowi, nie stanowi ogólnego wyłączenia z ukrytych zysków. Rynkowość jest natomiast kluczowa dla odrębnej kategorii nierynkowej części pozostałych transakcji. Zarząd powinien najpierw ustalić, do której podstawy prawnej należy dana płatność.

25% CIT od działalności poza katalogiem

Dochód z działalności gospodarczej wykraczającej poza art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej podlega 25% CIT na podstawie art. 24r. Stawka dotyczy dochodu w zakresie niedozwolonej działalności, a nie automatycznie całego majątku lub każdego przychodu fundacji. Wymaga to prawidłowego przypisania przychodów i kosztów.

Czerwonymi flagami mogą być regularny handel nieruchomościami lub towarem nabywanym wyłącznie do odsprzedaży, wykonywanie usług operacyjnych, finansowanie osób spoza ustawowego katalogu albo rozbudowana działalność zakwaterowania wykraczająca poza samo udostępnienie nieruchomości. Po zapłacie 25% CIT wypłata uzyskanych środków beneficjentowi nadal może stanowić świadczenie objęte 15% CIT. Są to dwa odrębne zdarzenia.

Najem: trzy różne sytuacje podatkowe

Zwykły najem lub inne bierne udostępnienie mienia co do zasady mieści się w art. 5. NSA w wyroku II FSK 1136/24 z 16 stycznia 2026 r. uznał, że analizowany najem krótkoterminowy apartamentów mieścił się w ustawowym katalogu. Z orzeczenia nie wynika jednak, że każda działalność przypominająca hotelarstwo jest neutralna. Pakiet usług, sposób obsługi gości i zakres operacyjny trzeba badać w konkretnym modelu.

Osobną pułapką jest art. 6 ust. 8 CIT. Zwolnienie nie obejmuje przychodów z najmu, dzierżawy lub podobnej umowy, której przedmiotem jest przedsiębiorstwo, zorganizowana część przedsiębiorstwa albo składniki majątku służące działalności gospodarczej fundatora, beneficjenta lub podmiotu powiązanego. Dla tego przepisu próg powiązania wynosi 5%. Taki przychód podlega zasadom ogólnym CIT; nie należy mechanicznie przypisywać mu stawki 25% z art. 24r.

PIT beneficjenta: 0%, 10% albo 15%

Stawka po stronie beneficjenta nie zależy wyłącznie od potocznego określenia „najbliższa rodzina”. Trzeba ustalić jego relację z konkretnym fundatorem oraz proporcję mienia przypisaną temu fundatorowi w aktualnym spisie mienia.

Grupa zero jest węższa niż cała I grupa podatkowa. Przy kilku fundatorach jeden beneficjent może mieć różne opodatkowanie poszczególnych części tego samego świadczenia. Fundacja pełni funkcję płatnika. W przypadku świadczenia niepieniężnego beneficjent powinien zapewnić płatnikowi środki potrzebne do wpłaty podatku w terminie ustawowym.

Przy beneficjencie zagranicznym trzeba dodatkowo ustalić rezydencję podatkową, zakres polskiego obowiązku podatkowego, właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i dostępność certyfikatu rezydencji. Polska stawka nie musi zamykać opodatkowania w państwie rezydencji.

Wielu fundatorów: jedno świadczenie może mieć kilka stawek PIT

Załóżmy, że spis mienia przypisuje 70% mienia fundatorowi A i 30% fundatorowi B. Beneficjent należy do grupy zero wobec fundatora A, ale nie jest spokrewniony z fundatorem B. Przy świadczeniu 100 000 zł część 70 000 zł może korzystać ze zwolnienia z PIT, a część 30 000 zł podlegać stawce 15%, czyli podatkowi 4 500 zł. Niezależnie od tego fundacja rozlicza własny 15% CIT od pełnej wartości świadczenia.

Jeżeli beneficjent należałby wobec fundatora B do I lub II grupy podatkowej, część 30 000 zł mogłaby podlegać stawce 10%. Przykład pokazuje, dlaczego lista beneficjentów bez aktualnego spisu mienia nie wystarcza do poprawnego naliczenia podatku.

Pożyczki — kierunek przepływu ma znaczenie

VAT nie znika wraz ze zwolnieniem z CIT

Fundacja może być podatnikiem VAT, gdy samodzielnie wykonuje działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT. Najem komercyjny, najem mieszkaniowy, krótkotrwałe zakwaterowanie, sprzedaż nieruchomości oraz nieodpłatne przekazanie lub udostępnienie składnika mają odmienne przesłanki.

Zwolnienie dla wynajmu nieruchomości mieszkalnych wymaga wyłącznego celu mieszkaniowego i nie obejmuje automatycznie najmu krótkoterminowego. Nieodpłatne świadczenie może podlegać VAT zależnie m.in. od charakteru składnika i prawa do odliczenia podatku naliczonego. Wniesienie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa może pozostawać poza VAT, ale tylko jeżeli przekazywany zespół składników rzeczywiście spełnia ustawowe warunki funkcjonalne.

Rozwiązanie fundacji rodzinnej

Wydanie mienia w związku z rozwiązaniem fundacji uruchamia 15% CIT. Podstawa może zostać pomniejszona o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora lub fundatorów, ustaloną zgodnie z art. 24q ust. 3–4. Nie jest to automatycznie obecna wartość rynkowa całego majątku. Składniki wypracowane lub nabyte przez fundację nie tworzą same z siebie takiego pomniejszenia.

Po stronie odbiorcy mienia należy następnie ustalić PIT 0%, 10% lub 15% według relacji i proporcji. Wydanie rzeczy może także wymagać analizy VAT. Plan rozwiązania powinien dlatego zawierać historię wartości podatkowych, aktualną wycenę, rozpisanie mienia na fundatorów i beneficjentów oraz rezerwę płynnościową na podatki.

Mienie wniesione do fundacji — trzy wartości o różnych funkcjach

Spis mienia nie jest jednorazowym załącznikiem do aktu założycielskiego. Zarząd powinien go aktualizować, ponieważ późniejsze darowizny oraz mienie przypisywane fundacji na zasadach ustawowych mogą zmieniać proporcje, a tym samym opodatkowanie świadczeń.

Przykłady liczbowe

Świadczenie 100 000 zł dla jedynego fundatora. Założenia: proporcja mienia fundatora wynosi 100%, świadczenie jest pieniężne i nie występują skutki VAT. Fundacja oblicza 15 000 zł CIT, natomiast po stronie fundatora może działać zwolnienie z PIT.

Świadczenie 100 000 zł dla niespokrewnionego beneficjenta. Założenia: beneficjent jest polskim rezydentem, świadczenie jest pieniężne i nie występuje właściwa proporcja rodzinna. Fundacja może zapłacić 15 000 zł CIT, a beneficjent 15 000 zł PIT. Każdy podatek ma odrębną podstawę prawną.

Rozwiązanie fundacji. Założenia: wartość wydawanego mienia wynosi 2 000 000 zł, a prawidłowo ustalona wartość podatkowa mienia wniesionego przez fundatora 1 200 000 zł. Ilustracyjna podstawa CIT wynosi 800 000 zł, a podatek 120 000 zł. Rzeczywiste wyliczenie wymaga historii każdego składnika i weryfikacji warunków art. 24q ust. 3–4.

Projekt uszczelniający z 2025 r. nie obowiązuje

Zapowiadana nowelizacja przewidywała m.in. 36-miesięczne ograniczenie zbywania aktywów i ograniczenia krótkoterminowego najmu. Ustawa została zawetowana 27 listopada 2025 r. i nie została ponownie uchwalona przez Sejm. Na 19 sierpnia 2026 r. propozycje te nie są obowiązującym prawem. Nowe projekty i konsultacje trzeba wyraźnie odróżniać od ogłoszonych przepisów.

Jak zaplanować świadczenie przed wypłatą?

1. Określ formę świadczenia: pieniądze, przeniesienie rzeczy lub prawa, pokrycie kosztu albo oddanie mienia do korzystania.
2. Sprawdź podstawę korporacyjną: statut, listę beneficjentów, zakres uprawnienia oraz wymaganą uchwałę.
3. Ustal proporcje: odczytaj aktualny spis mienia i relację beneficjenta z każdym fundatorem.
4. Wyceń świadczenie: przy świadczeniu niepieniężnym zgromadź dowód wartości rynkowej i zasad odpłatności.
5. Policz trzy warstwy podatku: 15% CIT fundacji, PIT beneficjenta oraz ewentualny VAT.
6. Zabezpiecz płynność i terminy: fundacja musi mieć środki na CIT, a przy świadczeniu rzeczowym beneficjent może być zobowiązany przekazać kwotę potrzebną na PIT.
7. Zarchiwizuj pakiet dowodowy: uchwałę, wycenę, umowę lub protokół, potwierdzenie wykonania, kalkulację podatków i księgowanie.

Obowiązki zarządu i dokumentacja

• aktualizowanie spisu mienia z osobą wnoszącą, wartością rynkową, wartością podatkową i proporcjami fundatorów;
• prowadzenie aktualnej listy beneficjentów oraz dokumentowanie podstaw i terminów świadczeń;
• wycena świadczeń rzeczowych i nieodpłatnego korzystania według zasad rynkowych;
• identyfikacja fundatora, beneficjenta i podmiotów powiązanych, w tym progu 5% tam, gdzie ustawa go przewiduje;
• rozdzielenie księgowe działalności zwolnionej, opodatkowanej na zasadach ogólnych i objętej 25% CIT;
• terminowe wpłaty 15% CIT i elektroniczne złożenie CIT-8FR do końca trzeciego miesiąca następnego roku;
• aktualizacja danych wymaganych w CRBR i przechowywanie dokumentów pozwalających odtworzyć decyzje zarządu;
• przygotowanie do ustawowego audytu co najmniej raz na cztery lata, a przy obowiązkowym badaniu sprawozdania — corocznie przed jego zatwierdzeniem.

Na żądanie KAS fundacja przekazuje w terminie nie krótszym niż 14 dni m.in. listę beneficjentów, spis mienia oraz informacje o świadczeniach i mieniu wydanym przy rozwiązaniu. Dokumentacja powinna być więc prowadzona na bieżąco, nie odtwarzana dopiero po wezwaniu.

Checklista przed transakcją lub świadczeniem

1. Czy czynność mieści się literalnie w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej?
2. Czy drugą stroną jest fundator, beneficjent albo podmiot powiązany?
3. Czy płatność, usługa lub pożyczka mieści się w katalogu ukrytych zysków?
4. Czy świadczenie wynika ze statutu, listy beneficjentów i prawidłowej uchwały?
5. Jak ustalono wartość rynkową i czy zachowano dowód wyceny?
6. Jaka jest aktualna proporcja mienia każdego fundatora?
7. Jaki PIT należy pobrać i czy beneficjent zapewni środki przy świadczeniu rzeczowym?
8. Czy czynność powoduje VAT, korektę odliczenia lub podatek od budynków?
9. Czy potrzebna jest dokumentacja cen transferowych albo analiza klauzuli GAAR?
10. Czy księgi i dokumenty pozwolą obronić kwalifikację podczas audytu i kontroli?

FAQ

Czy fundacja rodzinna nie płaci CIT, dopóki niczego nie wypłaca?

Nie zawsze. Zwolnienie obejmuje zasadniczo dochody z ustawowo dozwolonej działalności, ale bez wypłaty może powstać 25% CIT od działalności poza katalogiem, klasyczny CIT w przypadkach wyłączenia zwolnienia oraz podatek od przychodów z budynków.

Czy świadczenie rzeczowe jest wolne od podatku?

Nie. Rzecz, prawo lub oddanie mienia do korzystania może być świadczeniem objętym 15% CIT fundacji oraz PIT beneficjenta. Wartość ustala się rynkowo, a dodatkowo trzeba zbadać VAT.

Czy każdy członek rodziny ma 0% PIT?

Nie. Zwolnienie dotyczy fundatora i grupy zero tylko w części odpowiadającej proporcji właściwego fundatora. Inni krewni z I lub II grupy mogą zapłacić 10%, a pozostałe osoby albo części świadczenia — 15%.

Czy rynkowe wynagrodzenie kancelarii fundatora wyłącza ukryty zysk?

Nie automatycznie. Usługi prawne należą do kategorii wskazanych wprost w art. 24q ust. 1a. Rynkowość nie jest ogólnym wyłączeniem dla tej kategorii, choć nadal ma znaczenie dla innych obowiązków podatkowych.

Czy fundacja może sprzedać nieruchomość?

Może, ale zwolnienie zależy m.in. od tego, czy nieruchomość nie została nabyta wyłącznie w celu dalszej sprzedaży. Analiza obejmuje zamiar przy nabyciu, model działalności i całą sekwencję transakcji.

Czy pożyczka dla beneficjenta jest neutralna?

Nie zawsze. Jest dozwolonym kierunkiem działalności, lecz pożyczka co najmniej 10-letnia, przedłużona do takiego okresu albo wymagalna i niezwrócona w ustawowym terminie może stanowić ukryty zysk objęty 15% CIT.

Źródła

• ustawa o fundacji rodzinnej — art. 2, 5, 27–32, 77–84;
• ustawa o CIT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 554 — art. 6, 24b i 24q–24s;
• ustawa o PIT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592 — art. 20, 21, 30 i 41;
• ustawa o VAT — opodatkowanie działalności i świadczeń fundacji;
• Sejm RP — przebieg prac nad zawetowaną nowelizacją, druk nr 1753;
• uzasadnienie weta z 27 listopada 2025 r.;
• Ministerstwo Finansów — zgłaszanie fundacji rodzinnej do CRBR;
• Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych — m.in. II FSK 1136/24.